Filtr oleju
Filtr oleju filtruje olej pracujący w skrzyni zatrzymując wszelkiego typu opiłki i tak zwany szlam potarczkowy powstałe w wyniku naturalnego zużywania się elementów. Od jego kondycji i jakości uzależniona jest prawidłowa praca skrzyni, a przestrzeganie zaleceń producenta co do czasu jego wymiany ma istotny wpływ na czas bezawaryjnej pracy skrzyni. Usytuowanie filtra oleju w skrzyni uzależnione jest od jej konstrukcji. Jeżeli skrzynia posiada dolną miskę olejową dostęp do filtra oleju zazwyczaj uzyskujemy po jej zdjęciu. Jest to najczęściej spotykane usytuowanie filtra. W niektórych modelach skrzyni dostęp do filtra oleju uzyskujemy po zdemontowaniu specjalnej pokrywy, pod którą znajduje się filtr. Przykładem takiej konstrukcji może być skrzynia ZF-4HP18 stosowana między innymi w samochodach Peugeot 605 i Citroen XM. W skrzyniach biegów skonstruowanych do przedniego napędu częstym rozwiązaniem jest wewnętrzne usytuowanie filtra bez możliwości bezpośredniego dostępu. W takich przypadkach wymiana filtra możliwa jest tylko w procesie naprawczym.
Konstruktorzy tego typu skrzyń z góry założyli powiązanie między funkcją prawidłowej pracy skrzyni a procesem filtrowania. Przykładem takiego rozwiązania może być skrzynia typu AW 50-40 LE stosowana między innymi w samochodach Opel Vectra i jej podobna AW 50-42 LE stosowana między innymi w samochodach Volvo 850. Można również spotkać skrzynie z zewnętrznym filtrem oleju. Filtr ten do złudzenia przypomina filtr oleju silnika. Przykładem takiego rozwiązania jest skrzynia TAAT samochodu Saturn.
W konstrukcji filtrów stosowane są różne materiały filtrujące. Najczęściej stosowane materiały to: pleciona siatka metalowa o odpowiedniej gęstości oczek, spilśniony wojłok z materiałów naturalnych lub sztucznych, specjalny papier higroskopijny oraz siatka z tworzywa sztucznego. Od rodzaju użytego materiału zależy dokładność filtrowania oleju.
W każdej nawet najlepiej pracującej automatycznej skrzyni biegów w wyniku tarcia elementów następuje zanieczyszczenie oleju cząsteczkami metalu i materiałem z okładzin tarczek i taśm hamulcowych. W większości modeli skrzyń jako elementy wspomagające filtr w procesie filtrowania zastosowane są magnesy. Zadaniem magnesów jest wyłapywanie z oleju cząsteczek magnetycznych. Dopóki energia pola magnetycznego magnesów jest większa od energii przemieszczających się cząsteczek, magnesy spełniają swoją rolę. Postępujący wzrost zanieczyszczenia magnesów zmniejsza energię ich pola magnetycznego. Powoduje to przemieszczanie się cząsteczek metalu i szlamu magnetycznego wraz z olejem w kierunku filtra.
Przy filtrach z czynnikiem filtrującym w postaci wojłoka lub papieru cząsteczki metalu i szlam powstałe w wyniku tarcia wbijają się w materiał filtrujący. Po pewnym czasie powoduje to ograniczenie możliwości swobodnego przepływu strumienia oleju i spadek wartości ciśnienia liniowego. Spadek wartości ciśnienia liniowego poniżej dopuszczalnej wartości dla danego modelu skrzyni powoduje jej bardzo szybkie zużycie i uszkodzenie.
Przy filtrach z czynnikiem filtrującym w postaci metalowej siatki cząsteczki mniejsze od średnicy oczek siatki przedostają się do hydraulicznego układu sterowania. Jednocześnie cząsteczki większe energią przepływającego oleju bombardują plecionkę siatki i powodują stopniowe, lecz stałe powiększanie się średnicy oczek. Po pewnym czasie przez filtr przedostają się cząsteczki o wielkości powodującej rysowanie gniazd i zaworów hydraulicznego układu sterowania. W przypadku elektronicznego układu sterowania mogą również spowodować uszkodzenie elektrozaworów. Porysowanie gniazd i zaworów w hydraulicznym układzie sterowania może powodować zacinanie się zaworów i uszkodzenie elementów wykonawczych skrzyni.
Przy wymianie filtra oleju należy zawsze stosować filtry zalecanych przez producenta skrzyni. Tylko takie filtry zapewniają prawidłowe działanie. W filtrach słabych marek średnica oczek siatki filtrującej nowego filtra jest najczęściej większa niż maksymalnie dopuszczalna w filtrze używanym, a higroskopijność wojłoka lub papieru w filtrze nowym niewiele odbiega od filtra kwalifikującego się do wymiany. Stosowanie gorszej jakości materiałów filtrujących przez niektórych producentów wiąże się ze znaczną różnicą cen użytego surowca. Na rynkach zachodnich widać zdecydowaną różnicę między ceną zakupu filtra wyprodukowanego przez producenta preferowanego dla danego typu skrzyni od tandetnej podróby. W polskich warunkach niestety, cena filtra słabszej marki jest zazwyczaj równa cenie filtra oryginalnego.